Се случува да јадете оброк. По еден час повторно чувствувате дека би јаделе нешто. Првата мисла често е: „Зошто сум повторно гладна?“ Но, желбата за храна не секогаш значи дека телото има потреба од енергија. Гладот, апетитот, ситоста и желбата за одредена храна не се иста работа. Тие се поврзани, но се регулираат преку различни сигнали.

Што всушност е глад?

Гладот е физиолошки сигнал. Тој се јавува кога телото бара внес на енергија и хранливи материи. Во регулирањето на гладот учествуваат желудникот, цревата, панкреасот, масното ткиво и мозокот. Овие органи постојано испраќаат сигнали до мозокот. Мозокот потоа ги интегрира овие информации. Така се регулира кога јадеме, колку јадеме и кога повторно ќе почувствуваме потреба за храна. Еден од познатите сигнали е грелинот. Грелинот често се нарекува „хормон на гладот“. Неговото ниво обично се зголемува пред јадење. По внесот на храна, неговото лачење се намалува. Но, гладот не зависи од еден хормон. Тоа е сложен систем.

Ситост и заситеност не се исто

Овие два поима често се користат како синоними. Во физиологијата има мала разлика. Заситеност е чувството кое придонесува да престанеме со оброкот. На пример, започнувате да јадете. По одредено време чувствувате дека сте доволно јаделе. Тогаш оброкот завршува. Ситоста се однесува на периодот по оброкот. Таа влијае на тоа колку време ќе помине до следното јадење. На овие процеси влијаат повеќе сигнали. Меѓу нив се CCK, GLP-1 и PYY. Тие се ослободуваат во дигестивниот систем по внес на храна. Сигналите потоа стигнуваат до мозокот. Дел од нив се пренесуваат и преку вагусниот нерв. Така телото добива информација дека храната пристигнала.

Тогаш зошто можеме да сакаме храна повторно?

Затоа што јадењето не го контролира само енергетската потреба. Мозокот реагира и на надворешни сигнали. Тоа може да биде мирис. Може да биде фотографија од храна. Може да биде гледање храна. Може да биде одредено време од денот. Може да биде и навика. Истражувањата покажуваат дека ваквите сигнали можат да поттикнат желба за јадење дури и кога нема силен физиолошки сигнал за глад. Ова е поврзано со таканаречениот reward system, или систем за награда во мозокот. Храната, особено храната со силен вкус и пријатни сензорни својства, може да активира мозочни патишта поврзани со мотивацијата и наградата. Затоа можеме да посакаме одредена храна иако неодамна сме јаделе.

Глад или craving?

Ова е една од најкорисните разлики. Замислете дека сте јаделе ручек пред еден час. Сега повторно чувствувате потреба да јадете. Прашајте се: „Дали би јадела било каква храна?“ Ако одговорот е да, можно е да чувствувате физички глад. Но, замислете друга ситуација. Не би јаделе ручек. Но, би јаделе чоколадо. Или чипс. Или сладолед. Самата помисла на конкретната храна ви создава силна желба. Тоа може да биде craving, односно силна желба за одредена храна. Craving не е исто што и физиолошки глад. Сепак, двата процеси можат да се појават заедно. Затоа не е секогаш лесно да се направи јасна граница.

А што ако оброкот не заситува доволно?

Понекогаш повторниот глад може да биде поврзан и со составот на оброкот. Храната не влијае само преку бројот на калории. Важни се и хранливите материи и физичките сигнали од дигестивниот систем. Присуството на храна во желудникот и цревата создава механички и хемиски сигнали. Тие влијаат врз заситеноста и внесот на храна. Протеините, мастите и јаглехидратите исто така можат да влијаат врз хормонските сигнали поврзани со апетитот. Особено се проучувани GLP-1, PYY и CCK. Нивното дејство е дел од пошироката мрежа која го регулира внесот на храна. Затоа е можно два оброка со слична енергетска вредност да создадат различно чувство на ситост.

Не постои само еден сигнал за глад

Ова е важно. Телото не функционира како часовник. Не постои правило дека гладот мора да се појави точно три или четири часа по оброкот. Регулацијата зависи од повеќе фактори. Во неа учествуваат хормоните, дигестивниот систем, мозочните сигнали, енергетскиот статус, составот на оброкот, навиките, достапноста на храна, мирисот и изгледот на храната и системот за награда. Овие сигнали постојано се менуваат. Тие меѓусебно се поврзуваат и влијаат еден на друг.

Следниот пат кога ќе почувствувате глад

Не мора веднаш да одлучите дека сте „навистина гладни“. Може прво да направите кратка проверка. Кога последен пат јадев? Како се чувствувам физички? Дали чувствувам празнина во желудникот? Дали би јадела различни видови храна? Или сакам само една конкретна храна? Дали оброкот беше доволно заситувачки? Овие прашања не се тест кој треба да го „положите“. Тие можат да помогнат да ја препознаете разликата меѓу глад и желба за храна.

А што со чувството: „Можам да јадам иако сум јадела“?

Тоа може да биде сосема реално чувство. Но, причината не мора секогаш да биде недостаток на енергија. Гладот и апетитот се резултат на сложена интеракција меѓу телото и мозокот. Физиолошките сигнали се само еден дел од приказната. Средината, навиките и храната околу нас исто така можат да влијаат врз одлуките за јадење.

Затоа прашањето не мора да биде само: „Дали сум гладна?“ Корисно е да се праша и: „Што точно чувствувам и што го предизвикува тоа чувство?“ Разбирањето на овие сигнали може да помогне храната да ја гледаме како дел од сложен физиолошки процес. Не како тест на волјата. Не секоја желба за храна е глад. Но, ниту секоја желба треба да се игнорира.

Клучот е да научиме да ги препознаваме различните сигнали кои телото и мозокот ни ги испраќаат.